Jesteś typem rozrzutnika czy wolisz oszczędzać

Często wyobrażamy sobie, że podstawowe zasady zarządzania pieniędzmi są proste: wydawaj mniej, niż zarabiasz, i odkładaj część środków na przyszłość. W praktyce jednak rzadko to takie proste. Pieniądze to złożony i często emocjonalny temat, a to wpływa na nasze decyzje dotyczące oszczędzania i wydawania.

Bez względu na to, czy postrzegasz siebie jako osobę rozrzutną, czy raczej oszczędną, znalezienie równowagi w podejściu do finansów może być kluczowe dla życia, jakiego pragniesz. Zastanów się: czy częściej wydajesz, czy oszczędzasz? Dla wielu osób odpowiedź zależy od etapu życia.
 

Osoby w późniejszych etapach życia rzadziej określają się jako osoby rozrzutne

Na początku życia środki finansowe bywają ograniczone, dlatego oszczędzanie nie zawsze jest priorytetem.  Z czasem jednak zdobywamy więcej doświadczeń finansowych, a nasze podejście może się zmieniać.

„Nasze nastawienie do pieniędzy zmienia się wraz z wiekiem: jako młodzi ludzie znacznie częściej czujemy się z pieniędzmi, a z wiekiem stajemy się bardziej opiekuńczy i zainteresowani pieniędzmi”, mówi Megan McCoy, PhD, licencjonowana terapeutka małżeństw i rodzin, akredytowana doradczyni finansowa oraz profesor praktyki osobistego planowania finansowego. Jej badania koncentrują się na terapii finansowej, czyli eksploracji relacji między pieniędzmi a emocjami.

Innym powodem przejścia w kierunku oszczędzania może być w pełni rozwinięty mózg. „Nasza zdolność do refleksji nad przyszłymi konsekwencjami naszych działań jest podyktowana naszym płatem czołowym. Badania wykazały, że nasz płat czołowy dojrzewa w pełni dopiero w połowie trzydziestki”, mówi McCoy.

Czy istnieje sposób na zrównoważenie zarówno oszczędności, jak i wydatków przez całe życie? Tak! Możesz zacząć od dokładnego przyjrzenia się temu, gdzie znajdujesz się na spektrum między oszczędzaniem a wydawaniem pieniędzy.
 

Osoby rozrzutne vs oszczędne: Czy wszystko tkwi w mózgu?

Silna skłonność do oszczędzania lub wydawania pieniędzy może mieć wiele wspólnego z emocjami oraz sposobem funkcjonowania Twojego mózgu.

„Badania mózgu wykazały, że u osób, które uważają się za oszczędne, obszar mózgu odpowiedzialny za odczuwanie bólu jest bardziej aktywny podczas wydawania pieniędzy niż u osób rozrzutnych. Dosłownie bardziej odczuwają ból związany z wydawaniem niż inni”, mówi McCoy.

Z drugiej strony badania pokazują, że osoby skłonne do wydawania pieniędzy nie odczuwają tak silnego dyskomfortu podczas wydawania. Co ciekawe, naukowcy ustalili, że nie ma istotnych różnic między osobami oszczędnymi a rozrzutnymi pod względem materializmu. Nie chodzi o to, że osoby rozrzutne chcą więcej; po prostu mniej „boli” je wydawanie pieniędzy.
 

Dlaczego jesteśmy tacy, jacy jesteśmy

Dlaczego tak się dzieje? Jak to możliwe, że nawet w tej samej rodzinie jedne osoby oszczędzają, a inne wydają? Wszystko zaczyna się w dzieciństwie.

„Ludzie doświadczają ważnych momentów związanych z pieniędzmi w trakcie dorastania. Czasami są to doświadczenia pozytywne, a czasami negatywne, jednak często mają trwały wpływ na nasze podejście do finansów”, wyjaśnia McCoy.

Może to być doświadczenie ubóstwa w dzieciństwie lub obserwowanie kłótni rodziców o pieniądze. Mogą to być też pozytywne sytuacje, takie jak rodzinne rozmowy o budżecie czy wspólne wakacje, na które rodzina wcześniej oszczędzała.

„Nasze doświadczenia finansowe wpływają na to, jak próbujemy zrozumieć rolę pieniędzy w naszym życiu i świecie”, dodaje McCoy.

Choć wczesne doświadczenia mogą nas kształtować, nie muszą nas definiować przez całe życie. Zastanów się nad swoim wychowaniem i doświadczeniami, a następnie zdecyduj, które wartości związane z pieniędzmi chcesz zachować, a z których zrezygnować.
 

Jak znaleźć równowagę między wydawaniem a oszczędzaniem

Jeśli chcesz wypracować nowe nawyki finansowe, wypróbuj proste rozwiązania, które pomogą Ci ominąć Twoje typowe reakcje.

„Celem nie jest uczynienie Cię osobą oszczędną lub rozrzutną – rozwiązania, które stosujesz w swoim życiu, powinny pomagać w zrównoważeniu Twoich naturalnych skłonności”, mówi McCoy.
 

Uwagi dla wydających

• Automatyzacja decyzji finansowych może pomóc ograniczyć wpływ emocji i zbudować solidne podstawy oszczędzania. Rozważ ustawienie automatycznych przelewów na konto oszczędnościowe przy każdej wypłacie oraz zapisanie się do pracowniczego planu oszczędnościowego, jeśli jest dostępny. Od czasu do czasu zatrzymaj się także na chwilę, aby docenić swoje postępy w oszczędzaniu. Świętowanie małych sukcesów może pomóc Ci utrzymać motywację i wytrwać na długoterminowej drodze do stabilności finansowej.
   
• Płać gotówką, nie kartą kredytową. Rozważ zastosowanie metody kopertowej do zarządzania gotówką. System kopertowy to zdyscyplinowane podejście do kontrolowania wydatków, które pomaga osiągnąć cele oszczędnościowe i unikać korzystania z karty kredytowej w przypadku braku gotówki. Po przypisaniu każdej kopercie konkretnej kategorii wydatków i przeznaczeniu na nią określonej kwoty, pieniądze w kopercie stanowią cały budżet dla danej kategorii aż do następnej wypłaty. Gdy środki w kopercie się skończą w danym miesiącu, oznacza to koniec wydatków w tej kategorii. Nadwyżki należy przeznaczyć na oszczędności. Możesz również zastosować cyfrową wersję tej metody, korzystając z aplikacji lub arkusza kalkulacyjnego. Pomaga to zachować dyscyplinę, a badania pokazują, że istnieje dodatkowa bariera psychologiczna przed sięganiem po pieniądze przypisane do innej kategorii. Pomocne może być zapisanie nazwy kategorii na kopercie i jej zamknięcie.
   
• Korzystaj z zakupów online, ale nie kupuj.Dodawanie produktów do koszyka może dawać tyle samo satysfakcji co ich faktyczny zakup (a w Internecie bardzo łatwo szybko zapełnić koszyk). Jednak gdy paczki już dotrą, możesz odczuć żal po zakupie. Zamiast przechodzić do płatności, dodaj produkty do koszyka i odczekaj 24 godziny. Następnie wróć i zdecyduj, czego naprawdę potrzebujesz – jeśli w ogóle czegokolwiek. Często, gdy opadną emocje, zaczynamy patrzeć na zakupy inaczej, zauważa McCoy.
   
• Zastanów się, ile czasu pracy kosztuje dany zakup.Twój czas jest cenny. Warto przemyśleć, ile godzin pracy kosztuje Cię każdy zakup. Jeśli chcesz kupić droższy przedmiot, zastanów się, ile czasu musisz pracować, aby go sfinansować. Zadaj sobie pytanie, czy jest to warte tej ceny – czasem tak, a czasem nie. 
   

Uwagi dla oszczędzających

• Przelewaj środki na wyodrębnione konto na wydatki przyjemnościowe.„Kiedy korzystasz z pieniędzy przeznaczonych na przyjemności, nie powinieneś odczuwać stresu ani niepokoju, ponieważ masz plan, który zapewnia, że możesz je bezpiecznie wydać. To daje pewien spokój”, mówi McCoy.
   
• Rozważ płatności bezgotówkowe – wydawanie gotówki często „boli” bardziej niż płacenie kartą, co potwierdzają to badania. Jeśli jednak spłacasz kartę w całości co miesiąc, możesz dodatkowo skorzystać z programów nagród lub cashbacku.
   

Zrównoważone podejście do pieniędzy może zwiększyć Twoje poczucie satysfakcji

Bez względu na to, gdzie znajdujesz się na spektrum między wydawaniem a oszczędzaniem, bardziej świadome zarządzanie finansami może przynieść korzyści. Znalezienie równowagi pomoże Ci realizować cele krótko- i długoterminowe, a jednocześnie czerpać przyjemność z życia.